Tatizo la nishati katika ‘chai’ changamoto ya KILIMO KWANZA
Takwimu zilizowahi kutolewa na Shirika Kongwe la Umeme Tanzania (TANESCO) baada ya kuibuka mjadala wa ‘tozo’ kubwa kwa ‘unit’ kwa watumiaji, ilikuwa ni ya kujigamba kuwa wateja wa Tanzannia ndiyo wanaokula umeme kwa bei ya chini katika Afrika Mashariki, 0.08 US huku Kenya na Uganda walaji wakitozwa 0.16.
Tanesco walitoa taarifa hizi kupitia Ofisa Uhusiano wa wakatia huo zilizojaa uhakika wa kutatua tatizo la nishati na mara zote zilikuwa ni za kutia matumaini. Pamoja na matumaini hayo yote na bei kuwa ndogo katika ukanda huu bado Tanzania ni nchi yenye watumiaji wachache wa Umeme kwa asilimia 10 ya wananchi wake ndiyo wana umeme.
Katika nchi yenye watu zaidi ya milioni 40 kwa takwimu za 2008 za Benki Kuu ya Dunia, ni wazi kuwa, ukuaji wa sekta nyingine zinazoendana na nishati utabaki kuwa nyuma. Sekta ya viwanda ni moja wapo ambayo inaonekana kuchangia kiasi kidogo katika pato la taifa, na hili ndilo hasa linachangia katika kutufanya tuwe watu wakuuza nje mazao ‘ghafi’.
Ukiwa na mashaka ya upatikanaji wa nishati, niwazi kuwa utakuwa na uwezo mdogo wa kuvutia wawekazaji katika viwanda, hali inayochangia kabisa kudorora kwa kilimo. Nishati ni Viwanda, Viwanda ni Kilimo, basi Kilimo nacho ni Nishati! Uhusiano huu wa wazi unaweza kufanya mnyororo usikamilike endapo mahali popote panalegalega hufanya kukatika kabisa.
Sekta ya Kilimo bado haijaweza kuvutia mitaji toka nje na jitihada nyingi zinafanywa katika kuboresha hali ya wawekezaji katika kilimo ikiwa kubadilisha sheria ya ardhi ili kutoa umiliki wa muda mrefu wa hadi miaka 99. Mageuzi pia yanatokea katika sekta za fedha ili kuchochea mikopo katika kilimo.
Kitaasisi kuna maeneo ya uwekazaji kama EPZ ( Economics Processing Zone) ambayo yanampatia ‘motisha’ mwekezaji ya kufanya biashara kwa miaka kumi bila kutozwa baadhi ya kodi, ikiwa pia anatakiwa kuuza asilimia 80% katika soko la nje. Jitihada zipo nyingi lakini bado tunaendelea kushuhudia asilimia 5 tu ya FDI katika kilimo, na ushiriki wa Tanzania katika AGOA ndiyo unatoa mwanga kamili jinsi ya ugumu wa kukitoa kilimo chetu kilipo bila nishati.
Jitihada za ubinafsishaji bado hazijazaa matunda kwani wengi waliouziwa viwanda wamegeuza ‘maghala’ ya kukusanyia mazao na kuuza nje ya kiwa ghafi, mazao kama korosho bado asilimia 90 inasafirishwa ‘ghafi’ katika masoko ya ASIA na kubanguliwa kisah kuuzwa katika Ulaya, kwa faida nono!
Rais Mstaafu wa awamu ya tatu Mzee Benjamini William Mkapa aliwahi kuwapa changamoto wadau wa korosho wakatika fulani katika kongamano la Kibaha Pwani pale alipokuja na korosho toka Uingereza ambayo haifiki hata robo kilo lakini ikiuzwa kwa zaidi ya dola 4 za Marekani. Hata kama ukisema kwamba katika kila kilo moja ya korosho kuna asilimia 70 ya ‘makapi’ na asilimia 30 ndiyo inayobaki safi kwa kuliwa, niwazi kuwa bei ya kilo 350/= wanayolipwa wakulima wa Newala Tanzania ni ndogo mno!
Hakuna njia nyingine ya kuwakomboa wakulima wetu zaidi ya kuhimiza uwekezaji katika viwanda, vidogo, vya kati na vikubwa, lakini mashaka yakuja na hasa suala la uhaba wa nishati tulio nao!
Hata maoni yako yawe nini, hakuna haja ya kulaumiana tunahitaji mawazo ya pamoja katika kutatua uhaba wa nishati nchini! Gazeti la Mtanzania Daima la tarehe 20.10.2009 linahabari juu ya ‘kukosekan kwa soko la chai’ kwa wakulima wa Milima ya Usambara baada ya kuibuka mgogoro wa ‘msitu’ ambao unatoa kuni kwa ajili ya nishati.
Wakulima ambao wanategemea kiwanda cha Mponde wanapata 6,000, hivyo kufungwa kwa kiwanda hiki ni mashaka kwa familia hizi. Niwazi kuwa ‘steam’ ndiyo teknolojia inayotumika kwa viwanda vingi vya chai vilivyopo mbali na miundo mbinu ya gridi ya Taifa, na si Tanzania tu , Malaysia pia wanatumia kuni, lakini wapo mbioni kubadili na kutumia umeme wa maji.
Chai siyo sawa na ‘tikiti maji’ ambalo linaweza kukaa zaidi ya masaa 24. Chai inahitaji kuvunwa na kufikishwa kiwandani katika kipindi kifupi ndani ya masaa 24 yakizidi tunaongea lugha nyingine.
Tatizo la nishati limeanza tangu 1983 katika Tanzania kwa upande wa viwanda vya Chai, na tangu wakati huo tumeshuhudia viwanda vingi vikigeuka ‘mahame’
Familia ya MULA ndiyo wamiliki wa kiwanda hiki cha Mponde Tanga, lakini pia wanamilki kiwanda cha chai cha Lumbele, kilichopo Iringa ambacho nacho pia kipo katika mgogoro wa kugombea msitu wa nishati ya kuni kwa ajili ya kuendesha mitambo ya chai. Tanga wanagombea na wanakijiji msitu wa ‘SAKARE’ na Iringa ni msitu wa ‘Lyembela’ kwa mujibu wa gazeti la Mtanzania Daima, la 23. Mei, 2008.
Ingawa katika mgogoro wa Iringa kiwanda kilishinda mahakamani katika kesi iliyoendeshwa mahakama ya biashara na kuwa wamiliki halali, mgogoro wa Tanga bado unafukuta na Waziri Mkuu Mizengo Kayanza Pinda, mtoto wa mkulima anaufahamu!
Huu ni mgogoro wa nishati kati ya wakazi na viwanda na safari hii ni kugombea ‘kuni’. Kuni ni mgogoro katika viwanda vingi , hata MeTL kupitia kiwanda chao cha nguo cha Morogoro kilishaingia katika mgogoro huu wa nishati ya kuni, na kutishia uzalishai wake.
Tanzania inazalisha 1% ya chai ya ulimwengu na ni ya nne barani Afrika kwa kuzalisha chai.Nchi kwa sasa ina mkakati wa kuongeza uzalishaji hadi kufikia tani 55,000 kufikia 2013. Chai kwa sasa inaonekana kupanda katika kuingiiza fedha za kigeni Taifa, katika msimu wa 2006-07, dola milioni 39.4 zilikusanywa zikipanda kutoka dola milioni 27 kwa msimu wa 2005-06.
Hili la nishati linaonekana kuwa ‘mwiba’ mkali kwa sekta ndogo ya chai, lazima tujipange kutafuta suluhu kwa wakulima wadogo wapatao 32,000 wanaolima chai nchini na hasa wale walioonesha njia na nia ya kuenda mbele kupitia ushirika.
Basi yatupasa kufahamu kuwa nishati ni changamoto kubwa kwa ‘KILIMO KWANZA’ yatupasa kujipanga kutatua tatizo hili la nishati si kwa chai tu bali viwanda vingine pia. Tuache ‘malumbano’ katika nishati tujipange kama nchi, nani alifanya kosa wapi haina maana kwa sasa, tufikirie kupata nishati kwanza.
Tusipokuwa waangalifu tunaweza kujikuta tumetumia muda mrefu katika kujadili watu na kusahahu kuwa bado tuna tatizo nalo ni nishati.
Wednesday, October 21, 2009
Monday, October 19, 2009
Uchawi na mafanikio ya biashara katika Tanzania
JE UNAAMINI KAMA UCHAWI UPO?
Gazeti la Mwananchi la tarehe 17 Oktoba, 2009 lina habari ya 'tafrani' katika kiwanda cha JUISI NA MAJI cha MOHAMMED ENTERPRISES kuhusu madai ya 'UCHAWI' dhidi ya Meneja wa kiwanda hicho. Ingawa gazeti halikutaja jina la Meneja, lakini yatupasa kufahamu kuwa kuna jambo kama hilo.
Polisi iliwalazimu kutumia silaha za moto kutawanya wafanyakazi, ni wazi kuwa walichoshwa na hali hii. Madai yao ni kwamba mara zote wamekuwa wakitolewa 'kafara' wafayakazi na wamekuwa wakikumbwa na ugonjwa wa 'kuanguka'.
Kiwanda cha 'OLAM', Mtwara kinacho bangua Korosho matatizo kama haya ya kuanguka kwa wafanyakazi yaliwahi kuripotiwa na kuna wakati 'makumi' waliumia baada ya kukanyagana wakihisi kuna 'dubwana', linawafuata KUWAMALIZA.
Ndiyo hizi ni siku za kafara, na kuabudu katika 'MIUNGU' inayohitaji 'DAMU' kama kafara ili kujiongezea kipato.Katika Biblia neno 'UCHAWI' limetajwa toka enzi za MUSA, YESU na MITUME walikuwa wakikemea kuhusu kushiriki katika UCHAWI.Kitabu kitakatifu cha Biblia kinasema wazi kwamba 'Usimuache mwanamke MCHAWI aishi, je wanawake ndiyo wachawi tu?
Inawezekana kwa namna moja au nyingine kuna wakati ulishindwa kuelewa kama kweli uchawi upo! Na kuna wakati ulikutana na watu wakisema kuwa hawaamini kama uchawi upo. Hata maoni yako yawe nini, suala moja unalopaswa kufahamu ni kwamba UCHAWI upo.
Lililowazi ni kwamba UCHAWI ni nguvu za yule muovu 'SHETANI'. Biblia inasema 'DUNIA' yetu i uwanja wa huyo muovu. La kumbe, tupo katika mji wa muovu, basi ni wazi kuwa UCHAWI unatuzunguka na wao wanataka kutushinda ili tuamini katika 'kushiriki' nao.
Basi kama binadamu yakupasa kuishi maisha yenye neema na kumtumikia 'MUNGU' wako, lakini unaweza kujiuliza kama MUNGU, anakupenda iweje akulete katika Uwanja wa 'SHETANI'?
Fuatilia makala haya itakayotoka hivi karibuni.
Gazeti la Mwananchi la tarehe 17 Oktoba, 2009 lina habari ya 'tafrani' katika kiwanda cha JUISI NA MAJI cha MOHAMMED ENTERPRISES kuhusu madai ya 'UCHAWI' dhidi ya Meneja wa kiwanda hicho. Ingawa gazeti halikutaja jina la Meneja, lakini yatupasa kufahamu kuwa kuna jambo kama hilo.
Polisi iliwalazimu kutumia silaha za moto kutawanya wafanyakazi, ni wazi kuwa walichoshwa na hali hii. Madai yao ni kwamba mara zote wamekuwa wakitolewa 'kafara' wafayakazi na wamekuwa wakikumbwa na ugonjwa wa 'kuanguka'.
Kiwanda cha 'OLAM', Mtwara kinacho bangua Korosho matatizo kama haya ya kuanguka kwa wafanyakazi yaliwahi kuripotiwa na kuna wakati 'makumi' waliumia baada ya kukanyagana wakihisi kuna 'dubwana', linawafuata KUWAMALIZA.
Ndiyo hizi ni siku za kafara, na kuabudu katika 'MIUNGU' inayohitaji 'DAMU' kama kafara ili kujiongezea kipato.Katika Biblia neno 'UCHAWI' limetajwa toka enzi za MUSA, YESU na MITUME walikuwa wakikemea kuhusu kushiriki katika UCHAWI.Kitabu kitakatifu cha Biblia kinasema wazi kwamba 'Usimuache mwanamke MCHAWI aishi, je wanawake ndiyo wachawi tu?
Inawezekana kwa namna moja au nyingine kuna wakati ulishindwa kuelewa kama kweli uchawi upo! Na kuna wakati ulikutana na watu wakisema kuwa hawaamini kama uchawi upo. Hata maoni yako yawe nini, suala moja unalopaswa kufahamu ni kwamba UCHAWI upo.
Lililowazi ni kwamba UCHAWI ni nguvu za yule muovu 'SHETANI'. Biblia inasema 'DUNIA' yetu i uwanja wa huyo muovu. La kumbe, tupo katika mji wa muovu, basi ni wazi kuwa UCHAWI unatuzunguka na wao wanataka kutushinda ili tuamini katika 'kushiriki' nao.
Basi kama binadamu yakupasa kuishi maisha yenye neema na kumtumikia 'MUNGU' wako, lakini unaweza kujiuliza kama MUNGU, anakupenda iweje akulete katika Uwanja wa 'SHETANI'?
Fuatilia makala haya itakayotoka hivi karibuni.
Friday, October 16, 2009
Kuuza rasilimali watu nje yahitaji tahadhari
Siku chache zilizopita Waziri wa Afrika Mashariki Didorus Kamala alinukuliwa na vyombo vya habari kuwa Tanzania iko mbioni kuwa na mkakati wa kuuza wataalamu nje ya nchi. Hili ni wazo zuri, kwani wakati wote kuna imani kwamba wale walio nje wataleta walu sehemu ya 'mafao' yao nyumbani ambayo kwa namna moja au nyingine yatainua hali za tulio nyumbani ambako umasikini wa kipato unatumaliza. Pili uzoefu wao katika shughuli za maendeleo tunaweza kuamishia nyumbani(Back Home Era) nasi tukabadili hali zetu pia kwa kuongeza ajira kama vile wakianzisha kampuni.
Ulimwengu unashuhudia mapinduzi ya kisayansi yanayotokea India kwa sasa katika teknolojia ya kompyuta na mawasilinao kwa ujumla, haya yote ni kwa ajili ya vijana waliokuwa uhamishoni na hasa nchi za magharibi kuamua kurudi nyumbani(Back Home Era). Sina hakika kama hili linawezekana kwa watanzania!! Ni suala la kusubiri muda.
Kwa sasa watanzania waliopo nje wanaleta kama dola milioni 14,mafao haya ambayo yakiwekwa katika takwimu za kipesa ni madogo ukilinganisha na jirani zetu kama Uganda dola wanaorudisha milioni 896 takwimu hizi ni za mwaka 2007.Pia yatupasa kushukuru. Yatupasa kufahamu pia kurudisha riziki nyumbani ni hali ya ‘moyo wa mtu’ na fadhila aliyonayo na wala tusiiwekee asilimia mia moja katika hili kuwa hali itabadilika endapo watanzania wengi watakuwa nje ya nchi.
Makala haya inatoa tahadhari ya wazi kuwa haikubaliani na Mheshimiwa Waziri na wazo lake kuwa na mkakati wenye tija na kupigiwa ‘chapuo’ kwa nguvu kwa hali ya sasa ya nchi yetu ilipo. Si kila jambo linalotokea kuwa na faida kwa wenzetu nasi yatupasa kulikimbilia. Hapana, na hasa chapuo katika kuuza madaktari wa tiba.
Nadharia rahisi ya mtu anayeweza 'kuuza'(Seeling) ni yule aliye na ‘ziada’ ( You cannot sell if you don’t have surplus). Swali la kujiuliza Tanzania yetu ya leo ina ziada ya wasomi kiasi nasi kujinasibu kuwa tunataka kuingia katika soko la kuuza rasilimaliwatu nje?
Tukijilinganisha na Uganda tunaweza kutafuta sababu za juu tu bila kupata kiini cha kwa nini hatuna wataalamu wengi nje ya Tanzania. Jibu ni kwamba hatuna watu walio na ujuzi stahili. Uganda leo hii wana tawi la chuo kikuu cha KIU (Kampala International University-Dar Campus). UDSM wakongwe kuliko KIU hawana tawi,Mzumbe wameweka tawi Mbeya. Lakini matawi haya ni ya shahada za kijamii si ya sayansi na hasa Udaktari.
Vyuo vya tiba bado haviajwa na udahili wa wanfunzi wengi nchini ingawa idadi yake kwa sasa ni vitano na hili ni kwa sababu ya gharama, na miundo mbinu hafifu kukizi mahitaji ya vyuo hivyo kuanzishwa nchini.
Tena maeneo ambayo Mheshimiwa anayapigia chapuo ni udaktari wa binadamu na uhandisi!Haya ni maeneo nyeti sana na uhaba wake unatisha. Hatumaanishi kuwa watanzania wasiende nje kutafuta kazi na kujiongezea uzoefu, la hasha ila yatupasa kuwa makini katika kuhakikisha tunaweka nguvu katika maeneo kweli ambayo ‘tunafaida ya kiushindani’.
Gazeti la serikali la Habari Leo la tarehe 16 Oktoba lina habari ya uhaba wa madaktari na wauguzi katika hospitali ya Mirembe iliyopo Dodoma, pia hospitali hiyo inahitaji wauguzi 150! Hospitali hii inapokea watanzania zaidi 6000 ikiwa na uwezo mdogo mno wa kutoa huduma. Napata kigugumizi hivi kweli linalozungumzwa na Mheshimiwa ni hoja iliyo katika wakati muafaka kwa Tanzania ya leo.
Kuna maeneo Tanzania inahitaji kwa hakika kuuza wataalamu wake nje,lakini unauza wakatika unadahili asilimia 2 tu ya watu wenye sifa ya kuingia chuo kikuuu. Natumaini hoja ilipaswa kuwa tunahitaji kuongeza nguvu katika elimu ya juu ili tuweze kuuza wataalamu nje.
Kuna maeneo watanzania yatupasa kuyaangalia kwa ‘jicho la tai’ kwani huko tunauwezo wa kufanya vizuri na si vibaya tukajaribu, kwa mfano walimu wa lugha ya Kiswahili. Tusipoongeza udahili na kujipanga sawasawa tutakuwa wachekeshaji, kwani wale tuliowafunza lugha hii adhimu, sasa ndiyo watang’ara kama wakufunzi. Simaanishi hakuna waswahili wanaowafunza waingereza ‘kiingereza’ ila lazima uwiano uwepo kati ya mwenye ‘chake’ na mdandiaji.
Hali ilivyo sasa wakenya wengi wanasoma Kiswahili na wanahitimu wengi chuo kikuu kuliko watanzania tunavyosoma katika ngazi ya shahada Kiswahili chetu! Hapa kuna tatizo nyumbani lazima tulitatue.
Libya imeweka wazi kuwa lugha ya Kiswahili ni kati ya lugha zinazopaswa kutumika nchini humo lakini hakuna walimu, sasa haya ndiyo maeneo tunayopaswa kuweka nguvu kwani tunafaida mlinganisho nayo na hayatatuathiri kimsingi.
Lakini hili la kuuza madaktari wa binadamu nje ni hatari hasa katika nchi kama yetu ambayo watu bado tunakufa kwa magonjwa yanayotibika kama malaria, tumbo, kifua kikuu.Bado wakina mama wanakufa kwa kukosa huduma nzuri wakati wa kujifungua,MIMBA sasa imekuwa ni kuchungulia kaburi!Mimba si ugonjwa lakini kwa vile hakuna wataalamu ndiyo haya yote, ya 108 katika ya akina mama 10000 Iringa wanakufa kila mwaka. Kila dakika kuna mtoto mchanga wa kitanzania anafariki, kisa yuko mbali na kituo cha afya.
Lindi bado inaongoza kwa vifo vya akina mama wajawazito, bado tushabikie kuuza wataalamu wetu nje si sawa . Sina nia ya kupinga wazo hili yatupasa kuweka nguvu katika maeneo yenye tija kwanza, pili yatupasa kuweka nguvu katika kudahili pia na si kama hali ilivyo sasa kisa dola milioni 14 zinapswa kuongezeka!
Bodi ya mikopo ilikuwa na nia ya kutoa mikopo kwa wanafunzi zaidi ya 60,000, sasa idadi imeshuka hadi 24,000! Ni wazi kuwa mambo si mazuri kwani maelfu wamekosa udhamini si kama hawana sifa la hasha ni uhaba wa fedha. Katika hali kama hii kuna maeneo yatakosa wataalamu, Hivyo kupigia chapuo kuuza wataalamu nje tena wa afya au wahandisi ni hatari.Tena katika nchi ambayo vijana hawapendi tena kusoma masomo ya sayansi licha ya kuwepo udhamini wa asilimia mia moja.
Tusiwe kama wamalawi ambao wataalamu wake wa tiba ilio wasomesha kwa shida na gharama kubwa wapo wengi katika Uingereza kuliko walivyo katika MALAWI nzima, kisa pesa kurudisha nyumbani.
Kimsingi kurudisha hela nyumbani ni moyo wa mtu si kwa vile amewaacha watu nyumbani ndiyo atawapatia chochote kitu.
Mifano mizuri tunayo hapa hapa Tanzania,kuna watu wengi tumesahau wapi tulikotoka mara tu baada ya kuingia katika ofisi zenye kiyoyozi na kuendesha magari ya mikopo ya mitumba kutoka Japan, hatuna fadhila na watu waliotulea na hasa wazazi tunawaacha wakihenyeka katika siku za uzeeni!
Msimamo wetu ni kwamba yatupasa kupima mara mbili zaidi faida ya kipato na madhara ya kushabikia mchakato huu na kuweka nguvu ya kuuza wataalamu wetu nje. Yatupasa kuongeza kwanza nguvu katika udahili kwa elimu ya juu, kisha tuanze na walimu wa kishwahili na si kila sekta ni hatari.
Ulimwengu unashuhudia mapinduzi ya kisayansi yanayotokea India kwa sasa katika teknolojia ya kompyuta na mawasilinao kwa ujumla, haya yote ni kwa ajili ya vijana waliokuwa uhamishoni na hasa nchi za magharibi kuamua kurudi nyumbani(Back Home Era). Sina hakika kama hili linawezekana kwa watanzania!! Ni suala la kusubiri muda.
Kwa sasa watanzania waliopo nje wanaleta kama dola milioni 14,mafao haya ambayo yakiwekwa katika takwimu za kipesa ni madogo ukilinganisha na jirani zetu kama Uganda dola wanaorudisha milioni 896 takwimu hizi ni za mwaka 2007.Pia yatupasa kushukuru. Yatupasa kufahamu pia kurudisha riziki nyumbani ni hali ya ‘moyo wa mtu’ na fadhila aliyonayo na wala tusiiwekee asilimia mia moja katika hili kuwa hali itabadilika endapo watanzania wengi watakuwa nje ya nchi.
Makala haya inatoa tahadhari ya wazi kuwa haikubaliani na Mheshimiwa Waziri na wazo lake kuwa na mkakati wenye tija na kupigiwa ‘chapuo’ kwa nguvu kwa hali ya sasa ya nchi yetu ilipo. Si kila jambo linalotokea kuwa na faida kwa wenzetu nasi yatupasa kulikimbilia. Hapana, na hasa chapuo katika kuuza madaktari wa tiba.
Nadharia rahisi ya mtu anayeweza 'kuuza'(Seeling) ni yule aliye na ‘ziada’ ( You cannot sell if you don’t have surplus). Swali la kujiuliza Tanzania yetu ya leo ina ziada ya wasomi kiasi nasi kujinasibu kuwa tunataka kuingia katika soko la kuuza rasilimaliwatu nje?
Tukijilinganisha na Uganda tunaweza kutafuta sababu za juu tu bila kupata kiini cha kwa nini hatuna wataalamu wengi nje ya Tanzania. Jibu ni kwamba hatuna watu walio na ujuzi stahili. Uganda leo hii wana tawi la chuo kikuu cha KIU (Kampala International University-Dar Campus). UDSM wakongwe kuliko KIU hawana tawi,Mzumbe wameweka tawi Mbeya. Lakini matawi haya ni ya shahada za kijamii si ya sayansi na hasa Udaktari.
Vyuo vya tiba bado haviajwa na udahili wa wanfunzi wengi nchini ingawa idadi yake kwa sasa ni vitano na hili ni kwa sababu ya gharama, na miundo mbinu hafifu kukizi mahitaji ya vyuo hivyo kuanzishwa nchini.
Tena maeneo ambayo Mheshimiwa anayapigia chapuo ni udaktari wa binadamu na uhandisi!Haya ni maeneo nyeti sana na uhaba wake unatisha. Hatumaanishi kuwa watanzania wasiende nje kutafuta kazi na kujiongezea uzoefu, la hasha ila yatupasa kuwa makini katika kuhakikisha tunaweka nguvu katika maeneo kweli ambayo ‘tunafaida ya kiushindani’.
Gazeti la serikali la Habari Leo la tarehe 16 Oktoba lina habari ya uhaba wa madaktari na wauguzi katika hospitali ya Mirembe iliyopo Dodoma, pia hospitali hiyo inahitaji wauguzi 150! Hospitali hii inapokea watanzania zaidi 6000 ikiwa na uwezo mdogo mno wa kutoa huduma. Napata kigugumizi hivi kweli linalozungumzwa na Mheshimiwa ni hoja iliyo katika wakati muafaka kwa Tanzania ya leo.
Kuna maeneo Tanzania inahitaji kwa hakika kuuza wataalamu wake nje,lakini unauza wakatika unadahili asilimia 2 tu ya watu wenye sifa ya kuingia chuo kikuuu. Natumaini hoja ilipaswa kuwa tunahitaji kuongeza nguvu katika elimu ya juu ili tuweze kuuza wataalamu nje.
Kuna maeneo watanzania yatupasa kuyaangalia kwa ‘jicho la tai’ kwani huko tunauwezo wa kufanya vizuri na si vibaya tukajaribu, kwa mfano walimu wa lugha ya Kiswahili. Tusipoongeza udahili na kujipanga sawasawa tutakuwa wachekeshaji, kwani wale tuliowafunza lugha hii adhimu, sasa ndiyo watang’ara kama wakufunzi. Simaanishi hakuna waswahili wanaowafunza waingereza ‘kiingereza’ ila lazima uwiano uwepo kati ya mwenye ‘chake’ na mdandiaji.
Hali ilivyo sasa wakenya wengi wanasoma Kiswahili na wanahitimu wengi chuo kikuu kuliko watanzania tunavyosoma katika ngazi ya shahada Kiswahili chetu! Hapa kuna tatizo nyumbani lazima tulitatue.
Libya imeweka wazi kuwa lugha ya Kiswahili ni kati ya lugha zinazopaswa kutumika nchini humo lakini hakuna walimu, sasa haya ndiyo maeneo tunayopaswa kuweka nguvu kwani tunafaida mlinganisho nayo na hayatatuathiri kimsingi.
Lakini hili la kuuza madaktari wa binadamu nje ni hatari hasa katika nchi kama yetu ambayo watu bado tunakufa kwa magonjwa yanayotibika kama malaria, tumbo, kifua kikuu.Bado wakina mama wanakufa kwa kukosa huduma nzuri wakati wa kujifungua,MIMBA sasa imekuwa ni kuchungulia kaburi!Mimba si ugonjwa lakini kwa vile hakuna wataalamu ndiyo haya yote, ya 108 katika ya akina mama 10000 Iringa wanakufa kila mwaka. Kila dakika kuna mtoto mchanga wa kitanzania anafariki, kisa yuko mbali na kituo cha afya.
Lindi bado inaongoza kwa vifo vya akina mama wajawazito, bado tushabikie kuuza wataalamu wetu nje si sawa . Sina nia ya kupinga wazo hili yatupasa kuweka nguvu katika maeneo yenye tija kwanza, pili yatupasa kuweka nguvu katika kudahili pia na si kama hali ilivyo sasa kisa dola milioni 14 zinapswa kuongezeka!
Bodi ya mikopo ilikuwa na nia ya kutoa mikopo kwa wanafunzi zaidi ya 60,000, sasa idadi imeshuka hadi 24,000! Ni wazi kuwa mambo si mazuri kwani maelfu wamekosa udhamini si kama hawana sifa la hasha ni uhaba wa fedha. Katika hali kama hii kuna maeneo yatakosa wataalamu, Hivyo kupigia chapuo kuuza wataalamu nje tena wa afya au wahandisi ni hatari.Tena katika nchi ambayo vijana hawapendi tena kusoma masomo ya sayansi licha ya kuwepo udhamini wa asilimia mia moja.
Tusiwe kama wamalawi ambao wataalamu wake wa tiba ilio wasomesha kwa shida na gharama kubwa wapo wengi katika Uingereza kuliko walivyo katika MALAWI nzima, kisa pesa kurudisha nyumbani.
Kimsingi kurudisha hela nyumbani ni moyo wa mtu si kwa vile amewaacha watu nyumbani ndiyo atawapatia chochote kitu.
Mifano mizuri tunayo hapa hapa Tanzania,kuna watu wengi tumesahau wapi tulikotoka mara tu baada ya kuingia katika ofisi zenye kiyoyozi na kuendesha magari ya mikopo ya mitumba kutoka Japan, hatuna fadhila na watu waliotulea na hasa wazazi tunawaacha wakihenyeka katika siku za uzeeni!
Msimamo wetu ni kwamba yatupasa kupima mara mbili zaidi faida ya kipato na madhara ya kushabikia mchakato huu na kuweka nguvu ya kuuza wataalamu wetu nje. Yatupasa kuongeza kwanza nguvu katika udahili kwa elimu ya juu, kisha tuanze na walimu wa kishwahili na si kila sekta ni hatari.
Wednesday, October 14, 2009
Mifumo yetu ya elimu na heka heka za ufadhili wa kimasomo
Waatalamu wa maendeleo na wachumi kwa pamoja wanaungama kwamba kukosekana kwa 'nafasi sawa'(Lack of Opportunities) mara zote ni sababu kubwa inayopelekea kuongezeka kwa umasikini barani Afrika na hasa Kusini mwa jangwa la Sahara.
Mara zote nafasi inapotokea ama iwe inachelewa kuwafikia walengwa, au hata walengwa kukosa taarifa sahihi wapi waanze na wapi waishie ili kufaidi nafasi husika. Kudoda kwa mapesa ya mabilioni kwa mabilioni katika taasisi za kifenda kwa ajili ya mikopo ya wajasiriamali, kushindwa kujitokeza kwa watu wenye sifa katika nafasi mbalimbali za fadhili za kimasomo nakadhalika nimaeneo machache tu yanayoweza kuorodheshwa.
Changamoto kubwa ipo katika mifumo yetu hasa inapokuwa 'hasi' katika kuhakikisha tunafaidi nafasi hizi za ufadhili zinapotokea. Makala haya itatupia jicho mifumo yetu ya elimu nchini Tanzania na jinsi inavyoviza fadhili mbalimbali kwa watanzania nje au ndani ya nchi kwa ajili ya masomo.
Madai ya kuwa watanzania tumeshindwa kutumia nafasi tena wakati mwingine zinakuja kwa anwani ya kwamba mwanafunzi awe wa Tanzania yamesikika mara nyingi. Na lililowazi ni kwamba nafasi hizi ni adimu na zinatokea katika nchi ambayo si kwamba watu wake wanakipato cha kutosha bado tupo katika dola 270 kwa mwaka. Kwa kuzingatia hili nafasi za ufadhili wa kimasomo ni muhimu kwetu, kwani bado idadi ya walio na sifa kushindwa kuendelea na masomo ni kubwa na lenye kuhuzunisha ni kwamba wakati wote pesa imekuwa ndiyo kikwazo.
Swali ni kwani nini tunashindwa kutumia nafasi hizi?Taasisi za elimu ya juu nchini Tanzania mara zote zimekuwa vigingi katika kuelekea kufaidi nafasi hizi za ufadhili. Hili limetokana na jinsi tunavyofanya kazi ama la kuwa 'kizamani' au 'kuamini' kuwa lazima vikao vikaliwe ndiyo jambo fulani liweze kupitishwa.
Mathalani suala la vyeti na taarifa ya maendeleo ya mwanafunzi (transcript) imekuwa kero hasa kwa wahitimu. Maeneo mengine hati hii inahitaji kusaniwa na DVC! Mifumo hii mara zote inaleta 'uzubavu' katika kutumia nafasi. Hatuna tatizo kwa DVC kusaini, lakini kimtizamo naona DVC wakati wote amekuwa na kazi nyingi, na kimsingi yeye hawezi kuwa anamfahamu mwanafunzi zaidi ya watu wa Idara au Mkuu wa fakati husika ya mwanafunzi.
Kuna vyuo hii nikazi ya Mlezi wa fakati na si kazi ya DVC, katika hili utaona ambavyo mambo hayalegi, matokeo yakitoka idarani mwanafunzi anayathitisha yanaenda kwa Dean hati ya matokeo inasainiwa, kijana anapata 'transcript' anaendelea kusubiri cheti huku heka heka za maisha baada ya chuo zikiendelea.Chuo kinachotumia utaratibu huu ni Mzumbe na mara zote wanafunzi wamekuwa wakijiuliza kwa nini vyuo vingine hati zinachelewa pamoja na vyeti lakini si kwa Mzumbe!
Katika ulimwengu wa leo elimu ni 'biashara' chuo kinacho kuwa makini katika kutoa matokeo na kufanikisha kudahili kwa wakati kinapata wanafunzi wengi tena kwa wakati na wale wanaoweza kujilipia pia wanakuwa wanafanya hivyo.
Tanzania ni nchi ambayo kama niliyotangulia kusema mifumo ya elimu inadumaza kutumia nafasi za ufadhili. Nafasi kede kede zinaendelea bila kupata mtu wa kuzitumia, kisa taarifa ya udahili, oooh kikakao cha seneti bado. Elimu ni biashara narudia tena, lazima iendane na matakwa ya wateja.
Hebu tuangalie mifano michahe kuonesha jinsi tulivyokuwa na mifumo mibovu inayotunyima kutumia nafasi za ufadhili katika nchi yetu za kimasomo. BTC (Belgium Techniocal Cooperation)huwa inatangaza nafasi za ufadhili kwa wanafunzi waliopata udahili kwa vyuo vya ndani na ndani ya Afrika Mashariki. Ufadhili huu unakuwa katika ngazi ya shahada ya Uzamili(Masters) na Uzamivu(PhD).
Matangazo haya mara nyingi huwa yanatoka kati ya mwezi wa nne hadi wa tano kwa mwaka husika. Kipindi hiki vyuo vyetu bado havijatangaza kupokea maombi ya udahili kwa mwaka husika. Bado hata vikao vya udahili havijulikani vitakaa lini na tangazo litatoka katika gazeti gani. Mara zote kuanzia mwezi wa sita hadi nane na mwezi wa tisa heka heka za matangazo na udahili zinakuwazimeanza.
Matokeo kutoka ili kufahamu umepata au umekosa ni mwezi wa tiasa hasa.Na ule udhamini unaotolewa na BTC unakuwa unamwisho wa kutuma maombi mara nyingi tarehe zao zinakuwa ni chini ya kuanza kwa kutuma maombi chuoni. Hii inaonesha wazi mifumo 'iliyozeeka' isivyoweza kuwapa nafasi watanzania kutumia neema ya ufadhili katika kujiendeleza kimasomo katika nchi yao wenyewe!
Shirika jingine la Osienala (Friends of Lake Victoria) lenye makao yake Kenya hutoa udhamini kwa wanafunzi wa Afrika Mashariki kusoma katika vyuo vya nchi hizo kwa shahada ya uzamili katika fani za mazingira, maendeleo, biashara nakadhalika, hutoa nafasi hadi mwezi wa tano tarehe 30. Bado kilio kile kile nafasi hii kwa wasomi wa Tanzania hawawezi kuitumia kwani muda wa udahili na vikao vya seneti bado nchini!
Njia hii ya ukale wa kutuma maombi kwa vyuo vyetu ni wazi kuwa inatutoa katika soko la ushindani wa kielimu. Hivi karibuni nimepata fununu kuwa The Open University of Tanzania watakuwa wanapokea maombi kwa mwaka mzima hii ni hatua ya kupongezwa. Na lililowazi sasa yatupasa kutambua kuwa mfumo wa vikao vya seneti umepitwa na wakati katika kuuza elimu.
Njia sahihi ni kuacha idara iangalie wanafunzi inaowahitaji kwani ndiyo walimu na wao wapeleke majina kwa Idara ya Elimu ya Juu (Directorate of Postigraduate Studies) kwa taarifa na kuandikwa kwa barua kwa mwanafunzi husika.Hili haliitaji seneti kwani 'member' wa seneti siyo wote watakao mfundisha mwanafunzi na wala hawana hata utalaamu wa shahada husika, sasa kwanini wao ndiyo wawe na nguvu katika hili?
Katika nchi za Ulaya na Marekani utumaji wa maombi huwa mwaka mzima na mwanafunzi anapaswa ataje anaingia majira gani ya mwaka, na hili linafanya wanafunzi wawe katika nafasi nzuri ya kutafuta wafadhili.Pia maombi hutumwa kwanza katika idara yako. Tanzania inakuwa kinyume chake,nacho hudumaza heka heka za kutafuta ufadhili.
Vyuo vya elimu ya juu lamiza vibadilike, ili kuhakikisha vinauza elimu na si kuendelea kuwa kigingi katika kuwezesha watanzania kufaidi nafasi za ufadhili. Katika zama za mawasiliano ya kompyuta hili linawezekana.
Yatupasa kutumia nafasi hizi kwa kubadili mifumo yetu, simaanishi kuwa hawapo ambao hawajanufaika na BTC lakini wengi wao waliomba na mara zote ni wale wanaojuana na wahusika ndiyo walipata barua za Partial Admission wakisubiri vikao vya seneti , barua hizi ziliwasaidia kupata ufadhili. Sasa hili ndilo linaloleta umasikini kwani nafasi sasa inakuwa si 'sawa kwa wote' ila wale wanaojua kutupa karata tu.
Vikwazo vya kusubiri hati ya maendeleo ya kitaaluma hadi isainiwe na DVC imepitwa na wakati hii ni kazi ya Dean wa Idara husika. Na hasa katika kipindi hiki cha kuuza elimu ambacho mteja anapaswa kukimbizana na muda kwani muda ni pesa na kuchelewa kwake ndiyo hatari yake ya kupata ufadhili na kukosa kwake ni kukosa kwako (CHUO) kuuza elimu.
Huu ni mzunguko hauja mkomoa mwanafunzi hata chuo nacho kipo katika kukosa mapato pia, na hasa inapokuwa huyo mwanafunzi ana sifa stahili za kupata ufadhili. Shime wasomi wakati umefika wa kuondoa vikwazo katika kuuza elimu na hasa katika kuhakikisha tunakwenda sambamba na matakwa ya wateja hasa wafadhili wa kimasomo, na hili ni kuendana na muda wao tu. Tuanze kudahili kwa wakati na jukumu hili liwe la idara husika, pia tuwe na udahili wa mwaka mzima kupitia mtandao.Ili tuweze kuongeza kipato na kupambana na ukata unaosababishwa na bajeti finyu ya serikali.
Mara zote nafasi inapotokea ama iwe inachelewa kuwafikia walengwa, au hata walengwa kukosa taarifa sahihi wapi waanze na wapi waishie ili kufaidi nafasi husika. Kudoda kwa mapesa ya mabilioni kwa mabilioni katika taasisi za kifenda kwa ajili ya mikopo ya wajasiriamali, kushindwa kujitokeza kwa watu wenye sifa katika nafasi mbalimbali za fadhili za kimasomo nakadhalika nimaeneo machache tu yanayoweza kuorodheshwa.
Changamoto kubwa ipo katika mifumo yetu hasa inapokuwa 'hasi' katika kuhakikisha tunafaidi nafasi hizi za ufadhili zinapotokea. Makala haya itatupia jicho mifumo yetu ya elimu nchini Tanzania na jinsi inavyoviza fadhili mbalimbali kwa watanzania nje au ndani ya nchi kwa ajili ya masomo.
Madai ya kuwa watanzania tumeshindwa kutumia nafasi tena wakati mwingine zinakuja kwa anwani ya kwamba mwanafunzi awe wa Tanzania yamesikika mara nyingi. Na lililowazi ni kwamba nafasi hizi ni adimu na zinatokea katika nchi ambayo si kwamba watu wake wanakipato cha kutosha bado tupo katika dola 270 kwa mwaka. Kwa kuzingatia hili nafasi za ufadhili wa kimasomo ni muhimu kwetu, kwani bado idadi ya walio na sifa kushindwa kuendelea na masomo ni kubwa na lenye kuhuzunisha ni kwamba wakati wote pesa imekuwa ndiyo kikwazo.
Swali ni kwani nini tunashindwa kutumia nafasi hizi?Taasisi za elimu ya juu nchini Tanzania mara zote zimekuwa vigingi katika kuelekea kufaidi nafasi hizi za ufadhili. Hili limetokana na jinsi tunavyofanya kazi ama la kuwa 'kizamani' au 'kuamini' kuwa lazima vikao vikaliwe ndiyo jambo fulani liweze kupitishwa.
Mathalani suala la vyeti na taarifa ya maendeleo ya mwanafunzi (transcript) imekuwa kero hasa kwa wahitimu. Maeneo mengine hati hii inahitaji kusaniwa na DVC! Mifumo hii mara zote inaleta 'uzubavu' katika kutumia nafasi. Hatuna tatizo kwa DVC kusaini, lakini kimtizamo naona DVC wakati wote amekuwa na kazi nyingi, na kimsingi yeye hawezi kuwa anamfahamu mwanafunzi zaidi ya watu wa Idara au Mkuu wa fakati husika ya mwanafunzi.
Kuna vyuo hii nikazi ya Mlezi wa fakati na si kazi ya DVC, katika hili utaona ambavyo mambo hayalegi, matokeo yakitoka idarani mwanafunzi anayathitisha yanaenda kwa Dean hati ya matokeo inasainiwa, kijana anapata 'transcript' anaendelea kusubiri cheti huku heka heka za maisha baada ya chuo zikiendelea.Chuo kinachotumia utaratibu huu ni Mzumbe na mara zote wanafunzi wamekuwa wakijiuliza kwa nini vyuo vingine hati zinachelewa pamoja na vyeti lakini si kwa Mzumbe!
Katika ulimwengu wa leo elimu ni 'biashara' chuo kinacho kuwa makini katika kutoa matokeo na kufanikisha kudahili kwa wakati kinapata wanafunzi wengi tena kwa wakati na wale wanaoweza kujilipia pia wanakuwa wanafanya hivyo.
Tanzania ni nchi ambayo kama niliyotangulia kusema mifumo ya elimu inadumaza kutumia nafasi za ufadhili. Nafasi kede kede zinaendelea bila kupata mtu wa kuzitumia, kisa taarifa ya udahili, oooh kikakao cha seneti bado. Elimu ni biashara narudia tena, lazima iendane na matakwa ya wateja.
Hebu tuangalie mifano michahe kuonesha jinsi tulivyokuwa na mifumo mibovu inayotunyima kutumia nafasi za ufadhili katika nchi yetu za kimasomo. BTC (Belgium Techniocal Cooperation)huwa inatangaza nafasi za ufadhili kwa wanafunzi waliopata udahili kwa vyuo vya ndani na ndani ya Afrika Mashariki. Ufadhili huu unakuwa katika ngazi ya shahada ya Uzamili(Masters) na Uzamivu(PhD).
Matangazo haya mara nyingi huwa yanatoka kati ya mwezi wa nne hadi wa tano kwa mwaka husika. Kipindi hiki vyuo vyetu bado havijatangaza kupokea maombi ya udahili kwa mwaka husika. Bado hata vikao vya udahili havijulikani vitakaa lini na tangazo litatoka katika gazeti gani. Mara zote kuanzia mwezi wa sita hadi nane na mwezi wa tisa heka heka za matangazo na udahili zinakuwazimeanza.
Matokeo kutoka ili kufahamu umepata au umekosa ni mwezi wa tiasa hasa.Na ule udhamini unaotolewa na BTC unakuwa unamwisho wa kutuma maombi mara nyingi tarehe zao zinakuwa ni chini ya kuanza kwa kutuma maombi chuoni. Hii inaonesha wazi mifumo 'iliyozeeka' isivyoweza kuwapa nafasi watanzania kutumia neema ya ufadhili katika kujiendeleza kimasomo katika nchi yao wenyewe!
Shirika jingine la Osienala (Friends of Lake Victoria) lenye makao yake Kenya hutoa udhamini kwa wanafunzi wa Afrika Mashariki kusoma katika vyuo vya nchi hizo kwa shahada ya uzamili katika fani za mazingira, maendeleo, biashara nakadhalika, hutoa nafasi hadi mwezi wa tano tarehe 30. Bado kilio kile kile nafasi hii kwa wasomi wa Tanzania hawawezi kuitumia kwani muda wa udahili na vikao vya seneti bado nchini!
Njia hii ya ukale wa kutuma maombi kwa vyuo vyetu ni wazi kuwa inatutoa katika soko la ushindani wa kielimu. Hivi karibuni nimepata fununu kuwa The Open University of Tanzania watakuwa wanapokea maombi kwa mwaka mzima hii ni hatua ya kupongezwa. Na lililowazi sasa yatupasa kutambua kuwa mfumo wa vikao vya seneti umepitwa na wakati katika kuuza elimu.
Njia sahihi ni kuacha idara iangalie wanafunzi inaowahitaji kwani ndiyo walimu na wao wapeleke majina kwa Idara ya Elimu ya Juu (Directorate of Postigraduate Studies) kwa taarifa na kuandikwa kwa barua kwa mwanafunzi husika.Hili haliitaji seneti kwani 'member' wa seneti siyo wote watakao mfundisha mwanafunzi na wala hawana hata utalaamu wa shahada husika, sasa kwanini wao ndiyo wawe na nguvu katika hili?
Katika nchi za Ulaya na Marekani utumaji wa maombi huwa mwaka mzima na mwanafunzi anapaswa ataje anaingia majira gani ya mwaka, na hili linafanya wanafunzi wawe katika nafasi nzuri ya kutafuta wafadhili.Pia maombi hutumwa kwanza katika idara yako. Tanzania inakuwa kinyume chake,nacho hudumaza heka heka za kutafuta ufadhili.
Vyuo vya elimu ya juu lamiza vibadilike, ili kuhakikisha vinauza elimu na si kuendelea kuwa kigingi katika kuwezesha watanzania kufaidi nafasi za ufadhili. Katika zama za mawasiliano ya kompyuta hili linawezekana.
Yatupasa kutumia nafasi hizi kwa kubadili mifumo yetu, simaanishi kuwa hawapo ambao hawajanufaika na BTC lakini wengi wao waliomba na mara zote ni wale wanaojuana na wahusika ndiyo walipata barua za Partial Admission wakisubiri vikao vya seneti , barua hizi ziliwasaidia kupata ufadhili. Sasa hili ndilo linaloleta umasikini kwani nafasi sasa inakuwa si 'sawa kwa wote' ila wale wanaojua kutupa karata tu.
Vikwazo vya kusubiri hati ya maendeleo ya kitaaluma hadi isainiwe na DVC imepitwa na wakati hii ni kazi ya Dean wa Idara husika. Na hasa katika kipindi hiki cha kuuza elimu ambacho mteja anapaswa kukimbizana na muda kwani muda ni pesa na kuchelewa kwake ndiyo hatari yake ya kupata ufadhili na kukosa kwake ni kukosa kwako (CHUO) kuuza elimu.
Huu ni mzunguko hauja mkomoa mwanafunzi hata chuo nacho kipo katika kukosa mapato pia, na hasa inapokuwa huyo mwanafunzi ana sifa stahili za kupata ufadhili. Shime wasomi wakati umefika wa kuondoa vikwazo katika kuuza elimu na hasa katika kuhakikisha tunakwenda sambamba na matakwa ya wateja hasa wafadhili wa kimasomo, na hili ni kuendana na muda wao tu. Tuanze kudahili kwa wakati na jukumu hili liwe la idara husika, pia tuwe na udahili wa mwaka mzima kupitia mtandao.Ili tuweze kuongeza kipato na kupambana na ukata unaosababishwa na bajeti finyu ya serikali.
Thursday, October 8, 2009
Mwangwi wa ushindi wa zabuni kwa Jeetu Patel na hatima ya 'maadili ya biashara' nchini
Vyombo vya habari tena vimekuja na taarifa inayostua masikio na kutia 'simanzi' ukifikiria kwa undani. Lakini ni wazi kuwa hilo linalozunguzwa na kuandikwa ndilo hasa lililotokea. Nalo ni kwamba Jeetu Patel kupitia kampuni yake ya Escort Tanzania ikiwa kampuni mama ipo India, kashinda zabuni ya kusambaza matrekta ya KILIMO KWANZA kwa JKT,zabuni yenye thamani ya bilioni 50 fedha za kitanzania.
Waziri mwenye dhamana amekiri kuwa hakuna shaka yoyote kuhusu kuwepo kwa harufu ya rushwa na zabuni imetolewa katika misingi ya uwazi na uwajibikaji kwa kampuni husika.
Habari hii katika gazeti la Mtanzania Daima iliibuliwa kama vile mfanyabiashara maarufu nchini Yusuffali Mehbub 'Manji' kuwa hakuridhika na 'mchakato' wa ushindi wa Patel. Gazeti hili lilidai kuwa Manji anaona kuna harufu ya 'Takrima' hadi kufanya Jeetu awa mzabuni bora.
Gazeti la serikali la kiswahili 'Habari Leo'lilikuja na kanusho la taarifa za Mtanzania Daima, likinadi wazi kuwa Manji moyo wake mweupe na hana kinyongo na maneno ya Mtanzania Daima hayana hata chembe ya 'ukweli'.Lililowazi ni kwamba Patel kaibuka kidedea katika zabuni ya serikali inayomshitaki!Nasema ukistaajabu ya Musa utayaona ya Firauni.
Makala haya haijadili ushindi wa Jeetu Patel kupitia kampuni yake ulikuwa wa halali au la, hiyo ni kazi ya kipolisi,IGP wakili Said Mwema na vijana wake na upande mwingine Kamanda Dr. Edward Hosea na vijana wake wa TAKUKURU, ndiyo wanaweza kutoa majibu sahihi ya nini kilitokea hadi Manji kakosa Patel akaonekana lulu.
Bali siye tutajaribu kutupia macho ushindi huu wa 'mtuhumiwa' wa kesi ya Uhujumu Uchumi,wa fedha za EPA J Patel una maana gani katika elimu ya maadili ya biashara(Business Ehtics).
Nikisoma maoni ya mtanzania fulani katika mtandao wa gazeti la serikali 'Habari Leo' chini ya habari 'Manji akiri kukosa 'dili' la kilimo kwanza' alionesha wazi kuwa ushindi huu wa zabuni kwa Jeetu Patel umeleta 'ukakasi', kwa kuzingatia kuwa J.Patel ni mtuhumiwa wa EPA!
Hapa kuna mambo mawili tunaweza kuyaangalia mosi sheria zetu na pili ni hili la elimu ya maadili kwa wasomi wa vyuo vikuu. Ambao ninaamini ndiyo waliunda jopo la kupitisha zabuni kwa Jeetu na kampuni yake ya Escort ya India.
Katika sheria inaonekana wazi kuwa hatuna sheria inayodhibiti mtu aliyefikishwa mahakamani kwa kosa kama la 'UHUJUMU UCHUMI' kuendelea kushiriki zabuni tena za serikali nayo ndiyo inayomshitaki!
Katika hili lazima tuangalia sheria zetu kwani zinaonekana wazi kuwa zimezeeka. Kwani kama tumeweza kushikilia pasi yake ya kusafiria, iweje tunashindwa kuweka kipengele kama hiki ili kulinda nidhamu ya mahakama!
Lazima ieleweke kuwa msingi mkuu wa sheria ni kuwatumikia jamii ya watu husika, sasa kama nilivyoonesha hapo juu kuwa watanzania wamepatwa na 'ukakasi' juu ya ushindi wa mfanyabiashara huyu mkubwa nchini, ambaye watu fulani waliweka wazi kuwa yupo katika kila 'utafunaji' mkubwa wa pesa nchini usiao halali.Ni wazi kuwa tunahitaji sheria katika hili, ili kulinda siyo tu heshima ya mahakama, la bali pia kuweka urari uliosawa kwamba mfanyakazi akishitakiwa na kuwepo mahakamani kwa zaidi ya miezi sita basi kuna haki zake zinasimama pia mshahara unaanza kutoka nusu,mfanyabiashara naye hapaswi kufaidi tu huku yu katika kizimba.Hii ni nchi ya wafanyakazi na wakulima,SIYO!
Pili lazima sasa tuanze kufundisha somo la maadili ya bishara(Business Ethics) vyuoni kwa wasomi wetu ama la itakuwa kichekesho kila siku. Maadili ya bishara si sheria, isipokuwa ni uwezo wa kutafsiri nakuamua lipi jema na lipi baya kulingana na hali ya watu wa jamii husika, kwa faida ya jamii hiyo katika tendo husika.
Tanzania vyuo vingi vinafundisha 'Business Ethics and Law', si sawa hata kidogo.Ni IFM(Institute of Finance and Management) pekee ndiyo wana kozi ya Business Ethics kwa wanafunzi wa MBA International Business wanayoendesha na Taasisi ya Biashara ya Nje ya India.Kwani katika kozi ya Business and Law ambayo vyuo vingi vya elimu ya juu wanaendesha wameweka nguvu nyingi katika kufahamu 'vifungu' vya sheria na si maadili ya biashara mara zote hiki kinasahaulika!Kiukweli maadili ndiyo biashara ya Ulimwengu wa leo na hasa ushindi katika soko la Ulaya upo katika kampuni zenye maadili.
Na hili ndiyo hayo matunda ya kumpa zabuni Jeetu, kwani kama sheria haipo wale wahusika katika huu mchakato wangejiuliza tafsiri ya kumpa Jeetu zabuni kwa wakati huu ni nini?Hapa wangeweza kumuondoa mapema katika mchakato. Linawezekana hata kama fedha zenyewe asili yake ni India.
Hebu tuone mifano michache ya maadili ya biashara ili tuone sheria na watawala wanavyoweza kuepukwa na badala yake maadili kufuatwa kwa faida ya jamii na ukuaji wa biashara kwa ujumla.Charles Cadbury wakati majeshi ya Uingereza yanakwenda kupigana Afrika Kusini katika 'Anglo Boer War' alitakiwa kuwauzia biskuti,lakini kwa vile yeye hakuunga mkono ile vita 'kimtizamo' aliuza bila faida! Na hili alilifanya kama uoga kwa utawala wa kifalme lakini alikuwa tayari wafanye wengine ila alilazimishwa.
Vivyo hivyo wakati fulani kampuni zile zote zilizokuwa zikifanya maandalizi ya tamasha la mwanamuzi Robert Kelly maaruku kama R.Kelly na Shawn Carter maarufu kama 'JAY-Z' kwa ajili ya uzinduzi wa albam ya 'Greatest of the both world' zilijitoa pale Kelly alipofikishwa mahakamani kwa madai yakujihusisha na mshichana aliye chini ya miaka 81 kimapenzi.
Si kama walimtenga Kelly wakati wa shida la hasha walimamisha uzinduzi kwa vile ingekuwa ni kama 'kuunga' mkono kitendo alichokuwa 'akituhumiwa' kukifanya kuwa ni cha heri. Na wala siyo kuwa nao pia waliungana 'kumsulubu' Kelly hapana isipokuwa ni kuheshimu maadili ya biashara na kulinda heshima ya mhimili mmoja wapo wa utawala MAHAKAMA.
Ingawa Kelly alishinda tuhuma zile na mahakama huru kumuona hana hatia, lakini lililowazi ni kwamba huwazi kufanya jambo na mtu ambaye yu kizimbani tena ambalo linaleta faida ya kibiashara, hata kama mtu huyo ushahidi unaonesha kuwa yu hana hatia. Na huu ndiyo msingi mkuu wa maadili ya biashara kulinda 'masilahi' ya wengine, vivyo hivyo zabuni ile hakupaswa kupewa Patel ili kulinda masilahi ya Jamhuri ambayo inamshitaki.
Kwa hili hatupaswi kumlaumu Patel, ila kama nilivyosema, huu ni wakati sasa wa kungalia elimu yetu ya biashara na kuingiza somo hili la maadili biashara(Business Ethics) pia kuangalia sheria zetu katika kuhakikisha hatui wachekeshaji katika nchi yetu wenyewe.
Katika nchi za Ulaya na Marekani kampuni zinazozingatia maadili ya biashara ndizo zinazofanya vizuri sokoni na walaji wana muamko katika kuhakikisha bidhaa wanazotumia si za kiyonyaji, hazitumikishi watoto katika kuzalisha bidhaa zake, zinalinda mazingira, hazitoi hongo ndani na nje ya nchi, zinatoa bei nzuri kwa wakulima wa nchi masikini ( Fair Trade na Body Shop). Haya ni maeneo machche tu.
Waziri mwenye dhamana amekiri kuwa hakuna shaka yoyote kuhusu kuwepo kwa harufu ya rushwa na zabuni imetolewa katika misingi ya uwazi na uwajibikaji kwa kampuni husika.
Habari hii katika gazeti la Mtanzania Daima iliibuliwa kama vile mfanyabiashara maarufu nchini Yusuffali Mehbub 'Manji' kuwa hakuridhika na 'mchakato' wa ushindi wa Patel. Gazeti hili lilidai kuwa Manji anaona kuna harufu ya 'Takrima' hadi kufanya Jeetu awa mzabuni bora.
Gazeti la serikali la kiswahili 'Habari Leo'lilikuja na kanusho la taarifa za Mtanzania Daima, likinadi wazi kuwa Manji moyo wake mweupe na hana kinyongo na maneno ya Mtanzania Daima hayana hata chembe ya 'ukweli'.Lililowazi ni kwamba Patel kaibuka kidedea katika zabuni ya serikali inayomshitaki!Nasema ukistaajabu ya Musa utayaona ya Firauni.
Makala haya haijadili ushindi wa Jeetu Patel kupitia kampuni yake ulikuwa wa halali au la, hiyo ni kazi ya kipolisi,IGP wakili Said Mwema na vijana wake na upande mwingine Kamanda Dr. Edward Hosea na vijana wake wa TAKUKURU, ndiyo wanaweza kutoa majibu sahihi ya nini kilitokea hadi Manji kakosa Patel akaonekana lulu.
Bali siye tutajaribu kutupia macho ushindi huu wa 'mtuhumiwa' wa kesi ya Uhujumu Uchumi,wa fedha za EPA J Patel una maana gani katika elimu ya maadili ya biashara(Business Ehtics).
Nikisoma maoni ya mtanzania fulani katika mtandao wa gazeti la serikali 'Habari Leo' chini ya habari 'Manji akiri kukosa 'dili' la kilimo kwanza' alionesha wazi kuwa ushindi huu wa zabuni kwa Jeetu Patel umeleta 'ukakasi', kwa kuzingatia kuwa J.Patel ni mtuhumiwa wa EPA!
Hapa kuna mambo mawili tunaweza kuyaangalia mosi sheria zetu na pili ni hili la elimu ya maadili kwa wasomi wa vyuo vikuu. Ambao ninaamini ndiyo waliunda jopo la kupitisha zabuni kwa Jeetu na kampuni yake ya Escort ya India.
Katika sheria inaonekana wazi kuwa hatuna sheria inayodhibiti mtu aliyefikishwa mahakamani kwa kosa kama la 'UHUJUMU UCHUMI' kuendelea kushiriki zabuni tena za serikali nayo ndiyo inayomshitaki!
Katika hili lazima tuangalia sheria zetu kwani zinaonekana wazi kuwa zimezeeka. Kwani kama tumeweza kushikilia pasi yake ya kusafiria, iweje tunashindwa kuweka kipengele kama hiki ili kulinda nidhamu ya mahakama!
Lazima ieleweke kuwa msingi mkuu wa sheria ni kuwatumikia jamii ya watu husika, sasa kama nilivyoonesha hapo juu kuwa watanzania wamepatwa na 'ukakasi' juu ya ushindi wa mfanyabiashara huyu mkubwa nchini, ambaye watu fulani waliweka wazi kuwa yupo katika kila 'utafunaji' mkubwa wa pesa nchini usiao halali.Ni wazi kuwa tunahitaji sheria katika hili, ili kulinda siyo tu heshima ya mahakama, la bali pia kuweka urari uliosawa kwamba mfanyakazi akishitakiwa na kuwepo mahakamani kwa zaidi ya miezi sita basi kuna haki zake zinasimama pia mshahara unaanza kutoka nusu,mfanyabiashara naye hapaswi kufaidi tu huku yu katika kizimba.Hii ni nchi ya wafanyakazi na wakulima,SIYO!
Pili lazima sasa tuanze kufundisha somo la maadili ya bishara(Business Ethics) vyuoni kwa wasomi wetu ama la itakuwa kichekesho kila siku. Maadili ya bishara si sheria, isipokuwa ni uwezo wa kutafsiri nakuamua lipi jema na lipi baya kulingana na hali ya watu wa jamii husika, kwa faida ya jamii hiyo katika tendo husika.
Tanzania vyuo vingi vinafundisha 'Business Ethics and Law', si sawa hata kidogo.Ni IFM(Institute of Finance and Management) pekee ndiyo wana kozi ya Business Ethics kwa wanafunzi wa MBA International Business wanayoendesha na Taasisi ya Biashara ya Nje ya India.Kwani katika kozi ya Business and Law ambayo vyuo vingi vya elimu ya juu wanaendesha wameweka nguvu nyingi katika kufahamu 'vifungu' vya sheria na si maadili ya biashara mara zote hiki kinasahaulika!Kiukweli maadili ndiyo biashara ya Ulimwengu wa leo na hasa ushindi katika soko la Ulaya upo katika kampuni zenye maadili.
Na hili ndiyo hayo matunda ya kumpa zabuni Jeetu, kwani kama sheria haipo wale wahusika katika huu mchakato wangejiuliza tafsiri ya kumpa Jeetu zabuni kwa wakati huu ni nini?Hapa wangeweza kumuondoa mapema katika mchakato. Linawezekana hata kama fedha zenyewe asili yake ni India.
Hebu tuone mifano michache ya maadili ya biashara ili tuone sheria na watawala wanavyoweza kuepukwa na badala yake maadili kufuatwa kwa faida ya jamii na ukuaji wa biashara kwa ujumla.Charles Cadbury wakati majeshi ya Uingereza yanakwenda kupigana Afrika Kusini katika 'Anglo Boer War' alitakiwa kuwauzia biskuti,lakini kwa vile yeye hakuunga mkono ile vita 'kimtizamo' aliuza bila faida! Na hili alilifanya kama uoga kwa utawala wa kifalme lakini alikuwa tayari wafanye wengine ila alilazimishwa.
Vivyo hivyo wakati fulani kampuni zile zote zilizokuwa zikifanya maandalizi ya tamasha la mwanamuzi Robert Kelly maaruku kama R.Kelly na Shawn Carter maarufu kama 'JAY-Z' kwa ajili ya uzinduzi wa albam ya 'Greatest of the both world' zilijitoa pale Kelly alipofikishwa mahakamani kwa madai yakujihusisha na mshichana aliye chini ya miaka 81 kimapenzi.
Si kama walimtenga Kelly wakati wa shida la hasha walimamisha uzinduzi kwa vile ingekuwa ni kama 'kuunga' mkono kitendo alichokuwa 'akituhumiwa' kukifanya kuwa ni cha heri. Na wala siyo kuwa nao pia waliungana 'kumsulubu' Kelly hapana isipokuwa ni kuheshimu maadili ya biashara na kulinda heshima ya mhimili mmoja wapo wa utawala MAHAKAMA.
Ingawa Kelly alishinda tuhuma zile na mahakama huru kumuona hana hatia, lakini lililowazi ni kwamba huwazi kufanya jambo na mtu ambaye yu kizimbani tena ambalo linaleta faida ya kibiashara, hata kama mtu huyo ushahidi unaonesha kuwa yu hana hatia. Na huu ndiyo msingi mkuu wa maadili ya biashara kulinda 'masilahi' ya wengine, vivyo hivyo zabuni ile hakupaswa kupewa Patel ili kulinda masilahi ya Jamhuri ambayo inamshitaki.
Kwa hili hatupaswi kumlaumu Patel, ila kama nilivyosema, huu ni wakati sasa wa kungalia elimu yetu ya biashara na kuingiza somo hili la maadili biashara(Business Ethics) pia kuangalia sheria zetu katika kuhakikisha hatui wachekeshaji katika nchi yetu wenyewe.
Katika nchi za Ulaya na Marekani kampuni zinazozingatia maadili ya biashara ndizo zinazofanya vizuri sokoni na walaji wana muamko katika kuhakikisha bidhaa wanazotumia si za kiyonyaji, hazitumikishi watoto katika kuzalisha bidhaa zake, zinalinda mazingira, hazitoi hongo ndani na nje ya nchi, zinatoa bei nzuri kwa wakulima wa nchi masikini ( Fair Trade na Body Shop). Haya ni maeneo machche tu.
Friday, May 1, 2009
Anguko la Uchumi la Ulimwengu na majaaliwa ya MBA
Anguko la Uchumi wa Ulimwengu limeleta madhara makubwa lakini lililowazi ni juu ya UBORA na UMAKINI kwa ujuzi unaotolewa katika elimu ya biashara DUNIANI.
MBA imekuwa ni elimu pendwa kwa sasa, kunamadai hasa nchini Marekani juu ya ubora wa ELIMU ya MB kunakoibuliwa na kushindwa kwa wasomi wake kutoa muelekeo wa wazi na kulinda uchumi wa DUNIA.
Kampuni kubwa za kimerakani zilizoanguka zinaongozwa na wataalamu wa biashara kutoka vyuo bora kama vile Havard. Sasa nini kimefanya washindwe kutoa hali halisi ya mambo?Fuatilia makala hii.
MBA imekuwa ni elimu pendwa kwa sasa, kunamadai hasa nchini Marekani juu ya ubora wa ELIMU ya MB kunakoibuliwa na kushindwa kwa wasomi wake kutoa muelekeo wa wazi na kulinda uchumi wa DUNIA.
Kampuni kubwa za kimerakani zilizoanguka zinaongozwa na wataalamu wa biashara kutoka vyuo bora kama vile Havard. Sasa nini kimefanya washindwe kutoa hali halisi ya mambo?Fuatilia makala hii.
Tudhibiti mabango makubwa ya sigara
‘Hakuna anayeweza kukwepa ushawishi wa matangazo katika Ulimwengu wa leo’, ni maneno ya Papa Paulo wa VI , kama alivyonukuliwa katika kitabu cha Ethics in Advertising.
Nimehisi ni vyema kuanza na nukuu hiyo hapo juu kuweka wazi juu ya ukweli kwamba matanzago yana nguvu kubwa sana kijamii,kisiasa,kiuchumi na kiutamaduni. Hakuna anayeweza kupinga uhitaji wa matangazo katika jamii yetu ya leo. Ulimwemgu wa biashara umeweza kwenda na kufikia mafanikio hayo iliyo yapata kutokan na mchngo mkubwa wa matangazo yamechukua.
Matangazo yamefanya vyema kazi ya ‘kuziba pengo’ kati ya mzalishaji na mlaji. Fikiria jinsi bidhaa zinazozalishwa Uchina zinavyoweza kupenya kiurahisi katika soko la kijiji cha Kitangali, Newala Mkoani Mtwara. Ni kilometa elfu ngapi kati ya Uchina na Kitangali, lakini kwa vile matangazo yameweza kutolewa walaji wameikubali na kuifahamu bidhaa husika.
Kisiasa matangazo yameonekana jinsi yalivyo na nguvu katika kampeni za Uraisi wa Marekani ambapo Rais Mwafrika wa kwanza mwenye asili ya Kenya, Barack Hussein Obama ameweza kuingia Ikulu ya nchi hiyo maarufu kama ‘White House’
Matangazo hapa yalitumika vizuri katika kushawishi umma wa Wamarekani kumpigia kura bwana Obama. Lakini si wakati wote matangazo yanakuwa na taswira nzuri kwa wanajamii.
Ulimwengu unakumbuka mauji ya kimbari ya Rwanda yaliyotokea mwaka 1994-1998 na kuuwa zaidi ya watu 500,000 wengi wao wakiwa Watutsi na Wahutu wenye msimamo wa kadiri. Matangazo ya radio, magazeti na televisheni yalichochea kwa kiasi kikubwa mauji haya mabaya ya kimbari kuwahi kutokea katika historia ya bara hili.
Niwazi kuwa nukuu ya maneno ya papa yana ukweli kwani hakuna leo hii ambaye hajaweza kujikuta amefanya jambo lenye manufaa au lisilo na manufaa kwake au jamii yake pasi na kusukumwa na matangazo ama ya televisheni,radio ,magazeti,mabango,au ya ‘kitekinohama’.
Kimsingi matangazo yana faida na hasara na usipoyatumia vizuri huleta hasara zaidi ya faida. Wapinzani wa nadharia za taaluma masoko mara nyingi wamekuwa wakitumia ‘uoza’ unaotokea katika jamii unaosababishwa na matangazo ambayo kwa kiasi kikubwa ni kazi ya wana taaluma wa masoko.
Kwa kutambua ukweli kwamba madhara yake ni mabaya hasa kukitokea taarifa yenye harufu ya uwongo wa kukusudia, ni muhimu tukidhibiti matangazo.Tunaposema kudhibiti matangazo tunamaanisha mfumo mzima wa utayarishaji na utoaji wa matangazo lazima udhibitiwe.
Tunataka tuangalie kampuni zinazo andaa matangazao haya ya kibiashara nchini zinawatu wenye taaluma ya biashara. Je sheria zipo zinazodhibiti matangazo?Sheria lazima nazo zianishe wazi udhibiti huu ni katika nini?
Udhibiti wetu wa sasa hivi ni wa ‘kitraditional’ zaidi. Kwa mfano unadhibiti kampuni ya sigara isifanye matangazo yake katika redio na televisheni. Lakini unampa nafasi ya kuweka mabango katika makutano ya barabara kubwa! Hiki kichekesho.
Lazima udhibiti uende hadi maeneo ya kuweka mabango katika barabara.Katika nchi ambayo asilimia 10 ya watu wake wana umeme, ni sawa na watu 4,000,000 ( Taarifa za karibuni za Bwnki ya Dunia inaonyesha Tanzania ina watu milioni 40).
Tukadirie tu kwamba watu hawa milioni nne ndiyo wenye TV, ni wazi kuwa kundi hili ni dogo, hivyo sheria yetu imejikita kulinda watu wachache ikawaacha watu wengi. Si maanishi kwamba kundi hili halikupaswa kulindwa lakini kimsingi watu wenye kuathirika na matangazo ya sigara niwatu wa vijijini ambao hawana umeme na hili ,linajidhihirisha na idadi ya vijana wa vijijini wanao anza kuvuta sigara. Takwinmu za Tanzania sasa zinaonesha kuwa ni miaka 8, na wengi wao wapo vijijini.
Iweje kijana wa miaka 8 aanze kuvuta sigara wakati hana hata televisheni, hili limechangiwa zaidi na kuachia kampuni za sigara kutumia maeneo yanayopitwa na watu wengi huku wao wakiwa na mabango makubwa ya matangazo.
Tangazo la TCC lilikuwa linasomeka hivi ‘Haya ndiyo maisha’ likiwa na vijana wakiwa katika boti wakivuta Sweet Menthol(SM), hii haitoshi sasa hivi wanabango kubwa la sigara ya Iceberg linalouliza ‘umeshaijaribu’.
Mabango haya yapo katika vituo vya daladala(Bus Terminal) ambavyo watoto wetu wanapoenda shule wanavitumia. Sasa hapa tumelinda nini? Huku barabarani wako peke yao, hawana mtu wa kuwashauri wanakutana na bango la ‘Haya ndiyo maisha’. Hapo ndipo unapowapata watoto wenye umri wa miaka 8, wanavuta sigara.
Inakadiriwa kuwa asilimia 35 ya watanzania leo hii ni wanavutaji wa sigara. Hii ni zaidi ya asilimia 10 ya wetu wenye umeme ambao tunaweza kujiridhisha kuwa wanamiliki TV. Na idaidi inakadiriwa kuongezeka.
Thomas Lauria mdau wa taasisi moja inayojishughulisha na tumbaku nchini Marekani aliwahi kunukuliwa akisema’Sisi tuko na nguvu kwasababu tumeajiri watu 700,000 na watu milioni 50 wamechagua kununua bidhaa hii, hii ni zaidi ya kura kwa Bill Clinton’
Huu ndiyo umekuwa ushawishi wa tumbaku kila mara wanapoambiwa kuwa tumbaku si rafiki wa binadamu, wao wanajificha katika chumo ‘hasi’ la kiuchumi.Kwa mfano katika Marekani pekee ambako tumbaku ilianza kabla ya kusambaa maeneo mengine ya Ulimwengu, mwaka 1994 kampuni za sigara zilijikusanyia dola bilioni 47.1, lakini serikali ilitumia dola bilioni 50 kutibu magonjwa yanayotokana na kansa kwa watu 153,000.
Tanzania kansa inatibika bure, lakini tuna uwezo huo wa kiuchumi?Ya nini kununua kifo , kwa fedha uliyoitafuta kwa jasho!
Hapa ni tiba tu, hatujakadiria madhara ya kimazingira yanayotokana na tumbaku ambayo sisi tumeifanya kuwa ndiyo mama na baba yetu!Kwani tumekubali kuacha mabango yakiwekwa hovyo hovyo tu.Tena tumewaruhusu kutumia maeneo ambayo ni ya kiushindi(Strategic Areas) kuliko hata redio au televisheni.Bango kubwa la tangazo la sigara linawekwa katika makutano ya barabara na vituo vya basi. Hii
ni hatari.Tanzania ni ya tatu kwa kuzalisha tumbaku Duniani imeipiku Afrika kusini!Hii maana yake nini?
Tuondoke katika udhibiti wa ‘kimamlaka’ na tuende katika kuwa na sheria ya wazi inayodhibiti matangazo. Sasa hivi kuna TCRA na TFDA, wale walio chini ya malaka hizi kibiashara wanajaribiwa kudhibitiwa, lakini bado tatizo ni kubwa zaidi kwani hapa ni malaka ndoyi imepewa uwezo wa kisheria, na siyo jamii nzima.
Sheria za kimamlaka zinabebesha mzigo watu wachache ambao kimsingi hawana uwezo wa kiutendaji katika kudhibiti hata lile tulilowakabidhi. Kwa mfano sheria ya Chakula, Dawa na Vipodozi ya Mwaka 2003 inaonesha wazi kuwa TFDA ndiyo yenye uwezo wa kuidhinisha tangazo litoke ama la, ambalo wao wanahusika nalo.
Sina uhakika kama matangazo ya sigara ni yao, lakini itakapo kuja dawa ya kansa kuonekana tangazo lake limetia ‘chumvi’ sana wao wanatakiwa kuwajibika.Tatizo hapa tunaweza tukajikuta tunadhibiti matokeo badala ya kiini kilicholeta matokeo.
Gazeti la Daily News (Tanzania) la tarehe 6,Machi,2006 linahabarisha umma kuwa wenye kampuni za matangazo mara zote wameshindwa kwenda TFDA kupata kibali cha kurusha matangazo yao kama sheria inavyowahitaji kufanya. ‘Mara nyingi tumeshindwa kufuata sheria hii kwa sababu ya haraka ya wateja na msukumo wa kujipatia faida’lilinukuu Daily News.
Kiu ya kupata faida imefanya kampuni zetu zivunje sheria za nchi, na hili linatufanya tuhoji watu walio katika biashara hii kweli wanauelewa wa biashara, na kama wapo waliosoma, huko waliko pata vyeti vyao walipata msasa juu ya ‘maadili ya biashara’?
Matangazo yetu yanayotoka mtu yoyote akiyaona, kusikia, au kusoma atabaini kuwa watu wengi wamefanya taaluma ya biashara kama ‘kichaka’ cha kuficha na hasa taaluma ya masoko.
Uzembe huu unahimiza uwepo wa chombo cha kuratibu taaluma ya biashara la sivyo, matangazo hatari yatakuwa yanaibuka kila leo. Mtu aliyesoma taaluma ya masoko hata kwa ngazi ya cheti atakuwa amewahi kusikia kitu maadili ya biashara na umuhimu wake katika ukuaji wa kampuni husika.Hivyo hawezi kuingia katika mtego kama huu wa kuhitaji faida bila kuzingatia maadili. Isieleweke kuwa hawapo ila yatupasa sasa kuchambua yupi amefuata faida na yupi ana dhati ya kweli katika kufanya biashara inayolinda nchi yake pia.
Bila chombo cha kuratibu na kupiga msasa wataalamu wa biashara nchini kama vile watu Uhasibu(CPA) au Ugavi(NBMM), taaluma ya masoko itaendelea kuwa kichaka na matangazo hatari hayatadhibitika kiurahisi.Tukijipanga inawezekana, chukua nafasi yako.
Nimehisi ni vyema kuanza na nukuu hiyo hapo juu kuweka wazi juu ya ukweli kwamba matanzago yana nguvu kubwa sana kijamii,kisiasa,kiuchumi na kiutamaduni. Hakuna anayeweza kupinga uhitaji wa matangazo katika jamii yetu ya leo. Ulimwemgu wa biashara umeweza kwenda na kufikia mafanikio hayo iliyo yapata kutokan na mchngo mkubwa wa matangazo yamechukua.
Matangazo yamefanya vyema kazi ya ‘kuziba pengo’ kati ya mzalishaji na mlaji. Fikiria jinsi bidhaa zinazozalishwa Uchina zinavyoweza kupenya kiurahisi katika soko la kijiji cha Kitangali, Newala Mkoani Mtwara. Ni kilometa elfu ngapi kati ya Uchina na Kitangali, lakini kwa vile matangazo yameweza kutolewa walaji wameikubali na kuifahamu bidhaa husika.
Kisiasa matangazo yameonekana jinsi yalivyo na nguvu katika kampeni za Uraisi wa Marekani ambapo Rais Mwafrika wa kwanza mwenye asili ya Kenya, Barack Hussein Obama ameweza kuingia Ikulu ya nchi hiyo maarufu kama ‘White House’
Matangazo hapa yalitumika vizuri katika kushawishi umma wa Wamarekani kumpigia kura bwana Obama. Lakini si wakati wote matangazo yanakuwa na taswira nzuri kwa wanajamii.
Ulimwengu unakumbuka mauji ya kimbari ya Rwanda yaliyotokea mwaka 1994-1998 na kuuwa zaidi ya watu 500,000 wengi wao wakiwa Watutsi na Wahutu wenye msimamo wa kadiri. Matangazo ya radio, magazeti na televisheni yalichochea kwa kiasi kikubwa mauji haya mabaya ya kimbari kuwahi kutokea katika historia ya bara hili.
Niwazi kuwa nukuu ya maneno ya papa yana ukweli kwani hakuna leo hii ambaye hajaweza kujikuta amefanya jambo lenye manufaa au lisilo na manufaa kwake au jamii yake pasi na kusukumwa na matangazo ama ya televisheni,radio ,magazeti,mabango,au ya ‘kitekinohama’.
Kimsingi matangazo yana faida na hasara na usipoyatumia vizuri huleta hasara zaidi ya faida. Wapinzani wa nadharia za taaluma masoko mara nyingi wamekuwa wakitumia ‘uoza’ unaotokea katika jamii unaosababishwa na matangazo ambayo kwa kiasi kikubwa ni kazi ya wana taaluma wa masoko.
Kwa kutambua ukweli kwamba madhara yake ni mabaya hasa kukitokea taarifa yenye harufu ya uwongo wa kukusudia, ni muhimu tukidhibiti matangazo.Tunaposema kudhibiti matangazo tunamaanisha mfumo mzima wa utayarishaji na utoaji wa matangazo lazima udhibitiwe.
Tunataka tuangalie kampuni zinazo andaa matangazao haya ya kibiashara nchini zinawatu wenye taaluma ya biashara. Je sheria zipo zinazodhibiti matangazo?Sheria lazima nazo zianishe wazi udhibiti huu ni katika nini?
Udhibiti wetu wa sasa hivi ni wa ‘kitraditional’ zaidi. Kwa mfano unadhibiti kampuni ya sigara isifanye matangazo yake katika redio na televisheni. Lakini unampa nafasi ya kuweka mabango katika makutano ya barabara kubwa! Hiki kichekesho.
Lazima udhibiti uende hadi maeneo ya kuweka mabango katika barabara.Katika nchi ambayo asilimia 10 ya watu wake wana umeme, ni sawa na watu 4,000,000 ( Taarifa za karibuni za Bwnki ya Dunia inaonyesha Tanzania ina watu milioni 40).
Tukadirie tu kwamba watu hawa milioni nne ndiyo wenye TV, ni wazi kuwa kundi hili ni dogo, hivyo sheria yetu imejikita kulinda watu wachache ikawaacha watu wengi. Si maanishi kwamba kundi hili halikupaswa kulindwa lakini kimsingi watu wenye kuathirika na matangazo ya sigara niwatu wa vijijini ambao hawana umeme na hili ,linajidhihirisha na idadi ya vijana wa vijijini wanao anza kuvuta sigara. Takwinmu za Tanzania sasa zinaonesha kuwa ni miaka 8, na wengi wao wapo vijijini.
Iweje kijana wa miaka 8 aanze kuvuta sigara wakati hana hata televisheni, hili limechangiwa zaidi na kuachia kampuni za sigara kutumia maeneo yanayopitwa na watu wengi huku wao wakiwa na mabango makubwa ya matangazo.
Tangazo la TCC lilikuwa linasomeka hivi ‘Haya ndiyo maisha’ likiwa na vijana wakiwa katika boti wakivuta Sweet Menthol(SM), hii haitoshi sasa hivi wanabango kubwa la sigara ya Iceberg linalouliza ‘umeshaijaribu’.
Mabango haya yapo katika vituo vya daladala(Bus Terminal) ambavyo watoto wetu wanapoenda shule wanavitumia. Sasa hapa tumelinda nini? Huku barabarani wako peke yao, hawana mtu wa kuwashauri wanakutana na bango la ‘Haya ndiyo maisha’. Hapo ndipo unapowapata watoto wenye umri wa miaka 8, wanavuta sigara.
Inakadiriwa kuwa asilimia 35 ya watanzania leo hii ni wanavutaji wa sigara. Hii ni zaidi ya asilimia 10 ya wetu wenye umeme ambao tunaweza kujiridhisha kuwa wanamiliki TV. Na idaidi inakadiriwa kuongezeka.
Thomas Lauria mdau wa taasisi moja inayojishughulisha na tumbaku nchini Marekani aliwahi kunukuliwa akisema’Sisi tuko na nguvu kwasababu tumeajiri watu 700,000 na watu milioni 50 wamechagua kununua bidhaa hii, hii ni zaidi ya kura kwa Bill Clinton’
Huu ndiyo umekuwa ushawishi wa tumbaku kila mara wanapoambiwa kuwa tumbaku si rafiki wa binadamu, wao wanajificha katika chumo ‘hasi’ la kiuchumi.Kwa mfano katika Marekani pekee ambako tumbaku ilianza kabla ya kusambaa maeneo mengine ya Ulimwengu, mwaka 1994 kampuni za sigara zilijikusanyia dola bilioni 47.1, lakini serikali ilitumia dola bilioni 50 kutibu magonjwa yanayotokana na kansa kwa watu 153,000.
Tanzania kansa inatibika bure, lakini tuna uwezo huo wa kiuchumi?Ya nini kununua kifo , kwa fedha uliyoitafuta kwa jasho!
Hapa ni tiba tu, hatujakadiria madhara ya kimazingira yanayotokana na tumbaku ambayo sisi tumeifanya kuwa ndiyo mama na baba yetu!Kwani tumekubali kuacha mabango yakiwekwa hovyo hovyo tu.Tena tumewaruhusu kutumia maeneo ambayo ni ya kiushindi(Strategic Areas) kuliko hata redio au televisheni.Bango kubwa la tangazo la sigara linawekwa katika makutano ya barabara na vituo vya basi. Hii
ni hatari.Tanzania ni ya tatu kwa kuzalisha tumbaku Duniani imeipiku Afrika kusini!Hii maana yake nini?
Tuondoke katika udhibiti wa ‘kimamlaka’ na tuende katika kuwa na sheria ya wazi inayodhibiti matangazo. Sasa hivi kuna TCRA na TFDA, wale walio chini ya malaka hizi kibiashara wanajaribiwa kudhibitiwa, lakini bado tatizo ni kubwa zaidi kwani hapa ni malaka ndoyi imepewa uwezo wa kisheria, na siyo jamii nzima.
Sheria za kimamlaka zinabebesha mzigo watu wachache ambao kimsingi hawana uwezo wa kiutendaji katika kudhibiti hata lile tulilowakabidhi. Kwa mfano sheria ya Chakula, Dawa na Vipodozi ya Mwaka 2003 inaonesha wazi kuwa TFDA ndiyo yenye uwezo wa kuidhinisha tangazo litoke ama la, ambalo wao wanahusika nalo.
Sina uhakika kama matangazo ya sigara ni yao, lakini itakapo kuja dawa ya kansa kuonekana tangazo lake limetia ‘chumvi’ sana wao wanatakiwa kuwajibika.Tatizo hapa tunaweza tukajikuta tunadhibiti matokeo badala ya kiini kilicholeta matokeo.
Gazeti la Daily News (Tanzania) la tarehe 6,Machi,2006 linahabarisha umma kuwa wenye kampuni za matangazo mara zote wameshindwa kwenda TFDA kupata kibali cha kurusha matangazo yao kama sheria inavyowahitaji kufanya. ‘Mara nyingi tumeshindwa kufuata sheria hii kwa sababu ya haraka ya wateja na msukumo wa kujipatia faida’lilinukuu Daily News.
Kiu ya kupata faida imefanya kampuni zetu zivunje sheria za nchi, na hili linatufanya tuhoji watu walio katika biashara hii kweli wanauelewa wa biashara, na kama wapo waliosoma, huko waliko pata vyeti vyao walipata msasa juu ya ‘maadili ya biashara’?
Matangazo yetu yanayotoka mtu yoyote akiyaona, kusikia, au kusoma atabaini kuwa watu wengi wamefanya taaluma ya biashara kama ‘kichaka’ cha kuficha na hasa taaluma ya masoko.
Uzembe huu unahimiza uwepo wa chombo cha kuratibu taaluma ya biashara la sivyo, matangazo hatari yatakuwa yanaibuka kila leo. Mtu aliyesoma taaluma ya masoko hata kwa ngazi ya cheti atakuwa amewahi kusikia kitu maadili ya biashara na umuhimu wake katika ukuaji wa kampuni husika.Hivyo hawezi kuingia katika mtego kama huu wa kuhitaji faida bila kuzingatia maadili. Isieleweke kuwa hawapo ila yatupasa sasa kuchambua yupi amefuata faida na yupi ana dhati ya kweli katika kufanya biashara inayolinda nchi yake pia.
Bila chombo cha kuratibu na kupiga msasa wataalamu wa biashara nchini kama vile watu Uhasibu(CPA) au Ugavi(NBMM), taaluma ya masoko itaendelea kuwa kichaka na matangazo hatari hayatadhibitika kiurahisi.Tukijipanga inawezekana, chukua nafasi yako.
Subscribe to:
Posts (Atom)
